
Een verse kerstboom herbergt gemiddeld tussen de 25.000 en 200.000 insecten en andere kleine beestjes. De meeste zijn microscopisch klein of zo verborgen dat je ze nooit ziet. Toch kan het gebeuren dat je iets ziet kruipen of vliegen rond de boom, en dan is het fijn om te weten wat je aantreft en wat je eraan kunt doen.
De meest voorkomende bewoners zijn schildluizen, spinnen, houtwespen, vliegen en bladluizen. Ze overwinteren in de bast, tussen de naalden of in kleine cocons die aan de takken vastzitten. Buiten is dat volkomen normaal en zelfs nuttig voor het ecosysteem van de boom.
Binnenshuis worden ze wakker door de warmte. Een schildluis blijft meestal op de boom zelf zitten en veroorzaakt weinig overlast. Spinnen kunnen wél de kamer in lopen, maar zijn onschadelijk. Houtwespen zijn misschien de meest opvallende vondst: ze kunnen een centimeter of twee lang zijn en lijken alarmerend, maar steken zelden.
Vrijwel geen van deze soorten bijt, steekt of legt eieren in meubels. Ze zoeken warmte en licht, maar overlijden snel binnenshuis door de droge lucht en het gebrek aan voedsel.
De eenvoudigste maatregel is een quarantaineperiode van minstens 24 uur buiten. Zet de boom na aankoop op een beschutte, schaduwrijke plek op de oprit of in de tuin. Veel insecten kruipen dan zelf weg of vallen er eenvoudig af.
Schud de boom stevig uit voor je hem naar binnen brengt. Doe dit op het gazon of op een kleed dat je daarna afklopt. Je verwijdert zo dode naalden, losse takjes én een groot deel van de beestjes die niet stevig vastzitten. Let daarna op de stam: zitten er witte klontjes aan de bast geplakt? Dat zijn waarschijnlijk schildluiseitjes. Verwijder ze met een stijve borstel voor je de boom naar binnen brengt.
Controleer ook op opvallende cocons of bruine pakketjes aan de takken. Een bruin, schuimachtig ei-pakket van ongeveer 2,5 centimeter is een gebedshaan-eicel: daarin kunnen wel 100 tot 200 eieren zitten die binnenshuis uitkomen. Knip de tak af en leg hem buiten.
Insecten in een kerstboom overwinteren en zijn in rust zolang de temperatuur laag is. Zodra de kamer op temperatuur komt, denken ze dat de lente begon en worden ze actief. Hoe warmer de kamer, hoe sneller en hoe meer beestjes zichtbaar worden.
Bij Woonvak merken we dat dit probleem vaker voorkomt in goed geïsoleerde woningen met vloerverwarming of een houtkachel in de buurt. Zet de kerstboom bij voorkeur in een koelere ruimte, niet direct naast een radiator en niet in een kamer die continu op 22 graden of hoger staat. Bij 18 graden blijven de meeste insecten in rust.
Spuiten met insecticiden lijkt een logische oplossing, maar is binnenshuis gevaarlijk. Naaldbomen absorberen chemicaliën snel en geven ze vervolgens af in de lucht van je woonkamer. Dat is schadelijk voor kinderen en huisdieren, en bovendien volkomen overbodig omdat de meeste beestjes vanzelf verdwijnen of sterven.
Ook een zeepoplossing of azijnwater is af te raden op een levende boom, want daarmee beschadig je de naalden en verkort je de levensduur van de boom. Laat gif en huismiddelen staan en ga mechanisch te werk: afschudden, afborstelen, handmatig verwijderen.
Zie je spinnen of andere insecten in de kamer lopen? Ze zijn verward en zoeken een uitweg. De meeste overleven het binnenshuis niet langer dan een paar dagen. Je kunt ze ook vangen in een glas en buiten zetten.
Bladluizen zijn de uitzondering, want die kunnen zich snel vermenigvuldigen als ze een andere plant in de buurt vinden. Houd de kerstboom bij voorkeur weg van andere kamerplanten, minimaal een meter afstand. Als je bladluizen op andere planten ontdekt, behandel die plant dan apart met een sopje van groene zeep en water.
Woonvak raadt aan om na de kerst de boom zo snel mogelijk naar buiten te brengen. Hoe langer de boom binnenstaat, hoe meer kans op uitkopende insecten. De meeste gemeenten organiseren kerstboominzameling in de eerste of tweede week van januari.
Een kunstboom lijkt de makkelijke oplossing, maar ook die is niet beestjesvrij als hij jarenlang op zolder staat. Mijten, spinnen en zilvervisjes vinden opslagruimtes aantrekkelijk. Schud een kunstboom ook altijd goed uit voor gebruik en bewaar hem in een afgesloten doos of zak.
Voor wie wél kiest voor een verse boom: een boom van een gecertificeerde kwekerij is niet per se minder beestjesvrij dan een boom uit het bos, maar de kans op een houtwespennest is kleiner omdat de bomen vaker worden gecontroleerd. Vraag bij de verkoper of de boom vers gekapt is. Vers gekapte bomen hebben minder kans op uitgebreide insectenkolonies dan bomen die al weken zijn opgeslagen.
Met wat voorzorgsmaatregelen is een verse kerstboom prima binnenshuis te houden. Een schudbeurt buiten, een koele plek in huis en een beetje waakzaamheid bij het binnenbrengen zijn in de meeste gevallen meer dan voldoende om overlast te voorkomen.

Floris van Dam kijkt graag naar hoe dingen in en om het huis werken. Hij verdiept zich in bouwmaterialen, onderhoud, renovaties en praktische oplossingen voor veelvoorkomende woonproblemen. Voor Woonvak.nl schrijft hij artikelen waarmee lezers beter begrijpen wat ze zelf kunnen aanpakken en waar ze op moeten letten.